De Social Return-verplichting houdt in dat opdrachtgevers bij aanbestedingen boven een bepaalde drempelwaarde eisen dat de winnende opdrachtnemer een percentage van de contractwaarde besteedt aan de arbeidsparticipatie van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Of en wanneer de verplichting geldt, hangt af van het beleid van de opdrachtgever en de opdrachtwaarde.
Social Return is geen landelijke, universele wet die voor elk bedrijf geldt, maar een gerichte contractuele eis. De overheid gebruikt haar inkoopkracht om maatschappelijke impact te realiseren. Zodra u inschrijft op een aanbesteding met een SROI-clausule, committeert u zich aan deze verplichting.
Bij welke opdrachten geldt de Social Return-verplichting?
De verplichting is van toepassing op overheidsopdrachten voor werken, leveringen of diensten die boven de door de opdrachtgever vastgestelde drempelwaarde uitkomen. Dit kan variëren van de bouw van een school tot het leveren van ICT-diensten of schoonmaakwerkzaamheden.
Het is essentieel om de aanbestedingsleidraad zorgvuldig te lezen. Hierin staat expliciet vermeld of wat Social Return precies inhoudt voor die specifieke opdracht en welk percentage wordt gevraagd.
Welke drempelwaarden hanteren gemeenten en de Rijksoverheid?
De Rijksoverheid hanteert doorgaans de Europese drempelwaarden (€215.000 voor diensten/leveringen, €5.382.000 voor werken). Veel gemeenten kiezen echter voor een lager, lokaal vastgesteld bedrag.
Zo hanteren grote gemeenten vaak een drempelwaarde van €250.000 of €500.000. Boven dit bedrag wordt Social Return standaard opgenomen in het contract. Omdat dit decentraal beleid is, verschilt de drempelwaarde per regio.
Welk percentage Social Return is verplicht?
Het meest voorkomende percentage is 5% van de contractwaarde exclusief BTW. Dit is de norm bij de Rijksoverheid en de meeste gemeenten.
Een rekenvoorbeeld: Bij een contractwaarde van €500.000 met een SROI-eis van 5%, bedraagt de verplichting €25.000. Dit bedrag moet aantoonbaar worden geïnvesteerd in de doelgroep. Lees meer over hoe u het percentage berekent en invult.
Geldt de verplichting ook voor onderaannemers?
Ja, de hoofdaannemer blijft eindverantwoordelijk, maar de verplichting mag vaak (deels) worden doorgelegd aan onderaannemers of toeleveranciers in de keten.
Als een onderaannemer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt inzet voor de uitvoering van het project, mag de hoofdaannemer deze inzet meetellen voor de eigen SROI-verplichting, mits dit goed wordt geadministreerd.
Wat zijn de gevolgen als u de verplichting niet nakomt?
Social Return is een harde contractuele afspraak, oftewel een social return als uitvoeringsvoorwaarde. Het niet nakomen ervan is wanprestatie.
Opdrachtgevers kunnen sancties opleggen, zoals financiële boetes (vaak gelijk aan of hoger dan het niet-ingevulde SROI-bedrag), het opschorten van betalingen of zelfs ontbinding van het contract en uitsluiting van toekomstige aanbestedingen.
Zijn er uitzonderingen op de Social Return-verplichting?
Ja, in specifieke gevallen kan worden afgeweken van de standaardverplichting. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij zeer specialistische opdrachten (zoals complexe ICT of juridisch advies) waar geen geschikte kandidaten uit de doelgroep voor beschikbaar zijn.
Daarnaast accepteren veel opdrachtgevers alternatieve invullingen, zoals sociaal inkopen of het bezit van een PSO-certificaat. Lees meer over PSO als invulling van de verplichting. Organisaties die de uitvoering willen uitbesteden werken in de praktijk vaak samen met gespecialiseerde partners zoals GreenFox Social Return.
Bronnen & Juridische Basis
SocialReturn.eu baseert zich uitsluitend op officiële wet- en regelgeving en erkende beleidsdocumenten. Hieronder de primaire bronnen voor deze pagina.
Veelgestelde vragen over de SROI-verplichting
De Aanbestedingswet 2012 biedt de juridische basis voor overheden om sociale voorwaarden te stellen. De verplichting zelf (het percentage en de regels) is echter lokaal of nationaal inkoopbeleid en wordt per contract vastgelegd.
Nee, de Social Return-verplichting wordt altijd berekend over de contractwaarde exclusief BTW. Eventuele optiejaren of verlengingen worden vaak wel meegerekend in de totale waarde.
Dit verschilt per opdrachtgever. Veel gemeenten eisen dat de inzet ten goede komt aan inwoners van hun eigen gemeente of arbeidsmarktregio (regionaliteitsbeginsel). Bij rijksopdrachten geldt dit meestal niet.
Als u kunt aantonen dat u voldoende inspanningen heeft verricht maar er geen geschikte kandidaten beschikbaar zijn, kan de opdrachtgever instemmen met een alternatieve invulling, zoals sociaal inkopen of maatschappelijke activiteiten. Dit heet de inspanningsverplichting.
Ja, hoewel het percentage bij leveringen (zoals kantoormeubilair of voertuigen) vaak lager ligt of anders wordt berekend dan bij arbeidsintensieve diensten of werken, geldt de verplichting wel degelijk.
Meestal moet u binnen 4 tot 6 weken na definitieve gunning of contractondertekening een concreet plan van aanpak indienen bij de opdrachtgever, waarin u beschrijft hoe u de verplichting gaat invullen.
Ja, u mag de uitvoering van Social Return uitbesteden aan een gespecialiseerde partij zoals GreenFox Social Return. Zij verzorgen de werving, begeleiding en administratie namens u als opdrachtnemer.