Social Return als uitvoeringsvoorwaarde is een contractuele bepaling in een aanbesteding waarbij de winnende opdrachtnemer verplicht wordt om een vooraf vastgesteld percentage van de opdrachtwaarde te besteden aan de arbeidsparticipatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
nnnnDeze voorwaarde speelt geen rol bij de beoordeling van de inschrijvingen; wie de opdracht wint, moet simpelweg aan de eis voldoen. Het is de meest toegepaste vorm van SROI in Nederland, vooral bij opdrachten van de Rijksoverheid en gemeenten.
nnnnWat is social return als uitvoeringsvoorwaarde?
nnnnAls een aanbesteding Social Return als uitvoeringsvoorwaarde bevat, is het een harde contracteis voor de winnende partij. U moet een deel van het contractbedrag inzetten om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan werk of ervaring te helpen. Tijdens de aanbestedingsprocedure hoeft u hier nog geen uitgebreid plan voor in te dienen, u hoeft alleen akkoord te gaan met de voorwaarde. Pas na gunning start de daadwerkelijke invulling en rapportageverplichting richting de opdrachtgever.
nnnnHoe verschilt een uitvoeringsvoorwaarde van een gunningscriterium?
nnnnEen uitvoeringsvoorwaarde is een harde eis (een ‘must’) die voor de winnaar geldt, ongeacht wie dat is. Een gunningscriterium is een beoordelingsonderdeel waarbij inschrijvers extra punten kunnen verdienen door een beter SROI-plan aan te bieden dan de concurrentie. Bij een uitvoeringsvoorwaarde staat het percentage (bijvoorbeeld 5%) vast. Bij een gunningscriterium bepalen inschrijvers zelf hoeveel ze aanbieden om hun winkans te vergroten. Juridisch gezien zijn dit twee fundamenteel verschillende instrumenten binnen de Aanbestedingswet.
nnnnWelke juridische basis heeft de uitvoeringsvoorwaarde?
nnnnDe uitvoeringsvoorwaarde is gebaseerd op de mogelijkheid binnen de Aanbestedingswet 2012 om bijzondere voorwaarden aan de uitvoering van een overeenkomst te verbinden, mits deze verband houden met het voorwerp van de opdracht. Dit is iets wezenlijk anders dan Artikel 2.82 van de Aanbestedingswet. Artikel 2.82 gaat over het voorbehouden van de hele opdracht aan een sociale onderneming (organisatieniveau). Een uitvoeringsvoorwaarde geldt voor elke reguliere marktpartij die de opdracht wint.
nnnnWelk percentage wordt doorgaans opgelegd als uitvoeringsvoorwaarde?
nnnnHet meest gehanteerde percentage is 5% van de totale opdrachtwaarde (of contractwaarde). Dit is de standaard bij de Rijksoverheid en veel grote gemeenten voor opdrachten op het gebied van diensten en werken. Bij zeer arbeidsintensieve opdrachten, zoals schoonmaak of beveiliging, wordt soms niet gekeken naar de totale contractwaarde, maar wordt een percentage van de loonsom geëist. Dit ligt dan vaak tussen de 10% en 15%. Controleer altijd de specifieke aanbestedingsleidraad.
nnnnHoe toon je als opdrachtnemer aan dat je aan de uitvoeringsvoorwaarde voldoet?
nnnnU toont de invulling aan door periodiek (vaak per kwartaal of halfjaar) te rapporteren aan de opdrachtgever via een SROI-monitoringssysteem, zoals WIZportaal. Hierin voert u de gerealiseerde uren of bestedingen op. Hiervoor is bewijslast nodig. Dit omvat meestal een anonieme loonstrook, een doelgroepverklaring (bijvoorbeeld van het UWV of de gemeente) en een urenregistratie. Zonder correcte bewijslast wordt de inzet niet goedgekeurd door de opdrachtgever.
nnnnWat zijn de gevolgen als je niet voldoet aan de uitvoeringsvoorwaarde?
nnnnHet niet nakomen van de contractuele uitvoeringsvoorwaarde is een vorm van wanprestatie. De opdrachtgever zal in eerste instantie het gesprek aangaan om te kijken hoe de achterstand kan worden ingelopen. Blijft invulling uit, dan volgt vrijwel altijd een financiële sanctie (boete). Deze boete is contractueel vastgelegd en bedraagt vaak 100% tot 150% van de niet-gerealiseerde SROI-waarde. Dit mechanisme zorgt ervoor dat afkopen nooit goedkoper is dan uitvoeren.
nnnnWelke bouwstenen kun je inzetten om aan de uitvoeringsvoorwaarde te voldoen?
nnnnDe meeste opdrachtgevers werken met een bouwstenenmodel. De belangrijkste bouwstenen zijn directe inzet (mensen in loondienst of via detachering), leerwerkplekken (BBL-stages) en sociaal inkopen. Sociaal inkopen (indirecte invulling) betekent dat u diensten of producten inkoopt bij een gecertificeerde sociale onderneming of SW-bedrijf. Het factuurbedrag mag u dan, vaak volledig, aftrekken van uw SROI-verplichting.
nnnnVeelgestelde vragen over de uitvoeringsvoorwaarde
nnnnKan ik onderhandelen over de uitvoeringsvoorwaarde?
nnnnNee, tijdens de aanbesteding staat de voorwaarde vast. Als u inschrijft, gaat u akkoord met de gestelde eis. Wel kunt u tijdens de nota van inlichtingen vragen stellen als de eis disproportioneel is ten opzichte van de aard van de opdracht.
nnnnMag ik medewerkers inzetten die ik al in dienst had?
nnnnDit verschilt sterk per opdrachtgever. Sommige gemeenten eisen dat er nieuwe mensen uit hun specifieke regio worden aangenomen (nieuwe instroom). De Rijksoverheid en andere gemeenten accepteren ook het behoud van mensen uit de doelgroep die u al in dienst heeft.
nnnnTelt een PSO-certificaat mee voor de uitvoeringsvoorwaarde?
nnnnVaak wel. Veel opdrachtgevers erkennen de Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO). Als u een PSO-certificaat trede 3 of 30+ heeft, wordt de SROI-verplichting vaak gehalveerd of zelfs volledig kwijtgescholden, afhankelijk van het lokale beleid.
nnnnWat als ik geen geschikte kandidaten kan vinden?
nnnnAls de regionale arbeidsmarkt krap is, is het uw verantwoordelijkheid om dit tijdig te melden bij de opdrachtgever. Vaak kunt u dan in overleg overstappen op alternatieve invullingen, zoals sociaal inkopen of, in het uiterste geval, een storting in een scholingsfonds.
nnnnMag ik een extern bureau inschakelen voor de uitvoering?
nnnnJa, het is toegestaan en gebruikelijk om de uitvoering uit te besteden aan een gespecialiseerde partner zoals GreenFox Social Return. Zij nemen de werving, administratie en begeleiding over, terwijl u voldoet aan de contractuele eisen.
nnnnWanneer moet de SROI-invulling gereed zijn?
nnnnDe invulling moet gedurende de looptijd van het contract worden gerealiseerd. Meestal wordt een evenredige opbouw verwacht. Wacht niet tot de laatste maanden van het contract, want dan is het vaak onmogelijk om de volledige verplichting nog te behalen.
nnnnGeldt de voorwaarde ook bij een verlenging van het contract?
nnnnJa, als het contract wordt verlengd, wordt de contractwaarde hoger en stijgt de SROI-verplichting evenredig mee. U moet dus ook tijdens de verlengingsjaren doorgaan met de inzet van de doelgroep.
nnnnBronnen
nnnn- Aanbestedingswet 2012 — “Wettelijk kader voor bijzondere uitvoeringsvoorwaarden”
- PIANOo – Social Return — “Richtlijnen voor het toepassen van uitvoeringsvoorwaarden”
- Rijksoverheid – Social Return — “Maatwerk voor Toepassing Social Return”