Social Return Verplichting: wanneer geldt het?

Wat is de social return-verplichting?

De social return-verplichting is de afspraak in een overheidsopdracht dat de opdrachtnemer werk of andere kansen biedt aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Er is geen wet die social return bij elke opdracht voorschrijft. De opdrachtgever bepaalt per opdracht of social return geldt, hoe hoog de eis is en hoe die wordt gemeten.

Social return (SROI) wordt pas een verplichting als de opdrachtgever het opneemt in de aanbestedingsstukken en daarna in het contract. Dat kan als uitvoeringsvoorwaarde of als gunningscriterium. Drempelwaarde en percentage verschillen per opdrachtgever. Lees daarom altijd de social return-paragraaf in het bestek.

Is social return wettelijk verplicht?

Nee. Social return is geen algemene wettelijke plicht voor bedrijven. Het is een eis die een opdrachtgever zelf in een opdracht opneemt, op basis van het eigen inkoopbeleid. Zodra de eis in het contract staat, bent u er als opdrachtnemer wel aan gebonden.

Gemeenten leggen hun aanpak vast in beleidsregels. Die zijn te vinden op lokaleregelgeving.overheid.nl. Het Rijk werkt met afspraken die per ministerie verschillen.

Hoe neemt een opdrachtgever social return op in een aanbesteding?

Op twee manieren. Als uitvoeringsvoorwaarde is social return een eis die de opdrachtnemer na de gunning moet uitvoeren. Als gunningscriterium beoordeelt de opdrachtgever bij de inschrijving het plan van aanpak voor social return en telt dat mee in de score.

Bij een uitvoeringsvoorwaarde geldt hetzelfde minimum voor alle inschrijvers. Bij een gunningscriterium kunt u zich onderscheiden met een sterker plan. Wat u dan toezegt, wordt na de gunning uw verplichting. Meer uitleg staat op Wat is social return.

Vanaf welk bedrag geldt social return?

Er is geen landelijke drempel. Elke opdrachtgever kiest zelf een grens. Bij het Rijk verschilt die per ministerie. Rijksinkoopsamenwerking noemt als voorbeelden 140.000 euro bij BZK en BZ, 250.000 euro bij VWS en 50.000 euro bij SZW, telkens exclusief btw.

De oudere rijksaanpak (social return 1.0) ging uit van opdrachten boven 250.000 euro met een looptijd langer dan zes maanden. Die grens wordt nog vaak genoemd, maar is niet meer de standaard. De drempel staat los van de Europese aanbestedingsdrempel.

Welk percentage social return is gebruikelijk?

Volgens PIANOo hanteren opdrachtgevers in de praktijk vaak 2 tot 5% van de opdrachtsom. Soms kiezen zij een hoger percentage, tot 25% of meer. Het Rijk heeft binnen social return 2.0 geen vast percentage meer. De aanbestedende dienst bepaalt dit per opdracht.

PIANOo geeft de voorkeur aan een percentage van de opdrachtsom boven een percentage van de loonsom, omdat de loonsom vaker tot discussie leidt. Hoe u het bedrag uitrekent, staat op Social return berekening.

Wat is het verschil met artikel 2.82 Aanbestedingswet?

Artikel 2.82 gaat over voorbehouden opdrachten. Een opdrachtgever mag een opdracht dan voorbehouden aan organisaties waarvan ten minste 30% van de werknemers tot de doelgroep behoort. Dat is iets anders dan een social return-verplichting voor de opdrachtnemer van een gewone aanbesteding.

Bij artikel 2.82 bepaalt de wet wie mag inschrijven. Bij social return mag iedereen inschrijven en geldt de eis bij de uitvoering of de beoordeling. Zie artikel 2.82 Aanbestedingswet voor de volledige uitleg.

Wat gebeurt er als u de verplichting niet nakomt?

Dat hangt af van het contract. Veel opdrachtgevers nemen een sanctie op, zoals een boete over het deel dat niet is ingevuld. Lees vooraf welke sanctie in de aanbestedingsstukken staat en hoe de opdrachtgever de voortgang controleert.

Meer over boetes en sancties staat op Social return boete en sanctie.

Veelgestelde vragen over de social return-verplichting

Geldt social return bij elke overheidsopdracht?

Nee. Een opdrachtgever kiest per opdracht of social return past. Bij kleine opdrachten of opdrachten met weinig arbeid laten veel opdrachtgevers het weg. Of social return geldt, staat in de aanbestedingsstukken. Staat het er niet in, dan is er voor die opdracht geen verplichting.

Waar vind ik de social return-eis van een opdracht?

In de aanbestedingsleidraad of het bestek, en daarna in het contract. Daar staat of social return een uitvoeringsvoorwaarde of een gunningscriterium is, welk percentage of bedrag geldt, wie tot de doelgroep hoort en hoe u de invulling verantwoordt. Bij twijfel kunt u een vraag stellen in de nota van inlichtingen.

Mag ik social return invullen via onderaannemers?

Vaak wel, maar de regels verschillen per opdrachtgever. Sommige opdrachtgevers tellen inzet bij onderaannemers en leveranciers in de keten mee. Als opdrachtnemer blijft u wel het aanspreekpunt voor de verantwoording. Controleer in het contract welke vormen van invulling meetellen.

Moeten kandidaten uit de gemeente van de opdrachtgever komen?

Dat bepaalt de opdrachtgever. Sommige gemeenten vragen inzet van inwoners uit de eigen gemeente of regio. Andere opdrachtgevers stellen geen regionale eis. Staat er niets over in de stukken, vraag het dan na voordat u kandidaten werft.

Wat als ik geen geschikte kandidaten vind?

Meld dat vroeg bij de opdrachtgever. Veel opdrachtgevers accepteren andere vormen van invulling, zoals inkoop bij een sociale onderneming, stages of leerwerkplekken. Welke vormen meetellen, verschilt per opdrachtgever en staat meestal in de social return-regeling bij het contract.

Wie helpt bij het invullen van social return?

U kunt de uitvoering zelf organiseren of uitbesteden aan een gespecialiseerd bureau. Zo’n partij helpt met werving, begeleiding en verantwoording. GreenFox Social Return is een van de bureaus die dit doen. Vaak denkt ook het werkgeversservicepunt in de regio mee.

Bronnen

Geschreven door Renzo Deurloo, oprichter GreenFox Social Return en PSO-ambassadeur