Social Return als gunningscriterium is een beoordelingsmethode binnen een aanbesteding waarbij inschrijvers extra (fictieve) korting of kwaliteitspunten kunnen verdienen door een concreet plan voor arbeidsparticipatie aan te bieden.
nnnnIn tegenstelling tot een vaste eis, daagt dit instrument de markt uit om zelf met innovatieve of ambitieuze voorstellen te komen. De inschrijver met de hoogste maatschappelijke impact scoort de meeste punten, wat doorslaggevend kan zijn voor het winnen van de opdracht.
nnnnWat is social return als gunningscriterium?
nnnnWanneer Social Return wordt ingezet als gunningscriterium, is het een kwalitatief onderdeel van de EMVI-beoordeling (Economisch Meest Voordelige Inschrijving). Inschrijvers schrijven een plan van aanpak waarin ze toezeggen hoeveel SROI ze gaan leveren en op welke manier. De opdrachtgever beoordeelt deze plannen en kent punten toe. Hoe concreter, ambitieuzer en realistischer het plan, hoe hoger de score. De toezegging uit het winnende plan wordt na gunning een harde contractuele verplichting.
nnnnHoe verschilt een gunningscriterium van een uitvoeringsvoorwaarde?
nnnnEen uitvoeringsvoorwaarde is een vastgestelde eis (bijv. 5%) waaraan de winnaar altijd moet voldoen; het levert geen punten op tijdens de aanbesteding. Een gunningscriterium is een concurrentiemiddel waarbij u zélf bepaalt wat u aanbiedt om te winnen. Bij een gunningscriterium beloont de opdrachtgever de partij die de meeste meerwaarde biedt. Let op: het is geen vrijblijvende belofte. Wat u aanbiedt om de punten te winnen, moet u tijdens de looptijd van het contract verplicht waarmaken.
nnnnHoe beoordeelt een opdrachtgever een SROI-plan bij EMVI?
nnnnDe beoordeling gebeurt meestal aan de hand van een vooraf vastgesteld beoordelingskader in de aanbestedingsleidraad. Er wordt gekeken naar kwantiteit (hoeveel procent of plekken) en kwaliteit (duurzaamheid van de banen, begeleiding). Vaak moeten inschrijvers een ‘Plan van Aanpak Social Return’ schrijven. De beoordelaars letten op de haalbaarheid: is het plan realistisch gezien de regionale arbeidsmarkt? Een onrealistisch hoog percentage kan leiden tot aftrek van punten of zelfs uitsluiting.
nnnnWat maakt een social return-plan sterk genoeg om punten te scoren?
nnnnEen winnend plan is specifiek, meetbaar en gericht op duurzame uitstroom. Vage beloftes zoals “wij gaan ons best doen om mensen aan te nemen” scoren slecht. U moet exact omschrijven wíe u gaat inzetten, voor welke taken en met welke begeleiding. Daarnaast scoren plannen hoog die samenwerking zoeken met lokale ketenpartners, zoals de gemeente of het UWV, en plannen die investeren in opleiding (BBL/certificering) waardoor de kandidaat ook na het project aan het werk blijft.
nnnnWelke inspannings- of resultaatsverplichting geldt na gunning?
nnnnAls u de opdracht wint op basis van uw SROI-plan, wordt uw belofte omgezet in een contractuele resultaatsverplichting. Dit betekent dat u afgerekend wordt op het daadwerkelijk behalen van de aangeboden waarde. Sommige opdrachtgevers maken er een inspanningsverplichting van, waarbij u moet aantonen dat u er alles aan gedaan heeft. Echter, bij een gunningscriterium neigt men steeds vaker naar een harde resultaatsverplichting om ‘loze beloftes’ tijdens de aanbesteding te bestraffen.
nnnnHoe documenteer je de uitvoering van je SROI-toezegging?
nnnnNet als bij de uitvoeringsvoorwaarde, moet u periodiek verantwoording afleggen. Dit doet u door loonstroken, contracten en urenregistraties te uploaden in een monitoringsportaal. Omdat u punten heeft gekregen voor specifieke kwalitatieve beloftes (zoals het bieden van extra opleiding of jobcoaching), moet u ook de bewijslast voor deze kwalitatieve elementen kunnen overleggen.
nnnnKan een opdrachtgever zowel een gunningscriterium als een uitvoeringsvoorwaarde combineren?
nnnnJa, dit komt regelmatig voor. De opdrachtgever stelt dan bijvoorbeeld een harde basis-eis (uitvoeringsvoorwaarde) van 2% SROI. Daarnaast kunnen inschrijvers extra punten verdienen (gunningscriterium) door daar nog eens 1% tot 3% bovenop te beloven. Dit garandeert de opdrachtgever een basisniveau aan maatschappelijke impact, terwijl de markt toch wordt uitgedaagd om meer te doen dan het minimum.
nnnnVeelgestelde vragen over het gunningscriterium
nnnnWat gebeurt er als ik mijn beloofde SROI-plan niet nakom?
nnnnAls u de opdracht heeft gewonnen dankzij de punten uit uw SROI-plan, maar dit niet uitvoert, pleegt u contractbreuk. Er volgt een forse boete (vaak 150% van de niet-gerealiseerde waarde) en het kan uitsluiting bij toekomstige aanbestedingen tot gevolg hebben (Past Performance).
nnnnKan ik maximaal scoren door simpelweg het hoogste percentage te bieden?
nnnnNee, opdrachtgevers prikken door onrealistische biedingen heen. Als u 15% SROI aanbiedt op een project waarvoor nauwelijks ongeschoold werk nodig is, wordt uw plan als ‘niet realistisch’ beoordeeld en krijgt u juist minder punten.
nnnnMag ik sociaal inkopen opvoeren in mijn plan van aanpak?
nnnnJa, het inkopen van diensten of producten bij sociale ondernemingen (indirecte invulling) is een uitstekende manier om uw plan concreet en realistisch te maken. Benoem bij voorkeur al met welke specifieke sociale ondernemingen u gaat samenwerken.
nnnnIs een PSO-certificaat voldoende om de maximale punten te halen?
nnnnEen PSO-certificaat toont aan dat u al sociaal onderneemt, wat vertrouwen wekt bij de beoordelaar. Echter, voor de maximale punten moet u vaak ook aantonen welke specifieke, extra impact u gaat maken tijdens dít specifieke project.
nnnnHeeft artikel 2.82 iets te maken met het gunningscriterium?
nnnnNee. Artikel 2.82 gaat over het uitsluiten van reguliere marktpartijen (voorbehouden opdrachten). Bij een gunningscriterium mag iedereen meedoen, maar wint de partij met het beste aanbod, inclusief het SROI-plan.
nnnnHoeveel weegt SROI mee in de totale EMVI-score?
nnnnDit varieert per aanbesteding, maar doorgaans weegt het Social Return-criterium voor 5% tot 15% mee in de totale kwaliteitsbeoordeling. In markten waar prijzen dicht bij elkaar liggen, is dit vaak de beslissende factor.
nnnnKan een expert mij helpen bij het schrijven van het plan?
nnnnZeker. Veel bedrijven laten hun SROI-plan van aanpak schrijven of reviewen door een expert. GreenFox Social Return adviseert regelmatig bij het opstellen van realistische, winnende plannen die na gunning ook daadwerkelijk uitvoerbaar zijn.
nnnnBronnen
nnnn- Aanbestedingswet 2012 — “Regels omtrent gunningscriteria en EMVI”
- PIANOo – Social Return — “Gunningscriteria inzetten voor maatschappelijke doelen”
- Rijksoverheid – Social Return — “Kwalitatieve beoordeling van social return”