Social Return in Zorg en Welzijn (Wmo & Jeugdwet)
Wat is het?
Social Return in de sector Zorg en Welzijn (het sociaal domein) houdt in dat zorgaanbieders die diensten leveren in het kader van de Wmo of Jeugdwet, de verplichting krijgen om extra maatschappelijke meerwaarde te creëren. Dit gebeurt vaak door het inzetten van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt binnen de eigen zorgorganisatie, of door maatschappelijke activiteiten te ontplooien die de wijk ten goede komen.
De inkoop in het sociaal domein (Wmo en Jeugdwet) is uniek. Zorgaanbieders werken al aan een maatschappelijk doel: het leveren van zorg en ondersteuning aan kwetsbare burgers. Toch vragen gemeenten ook bij deze aanbestedingen vaak om Social Return. Dit roept bij veel zorgaanbieders de vraag op: doen we al niet genoeg aan social return door onze kerntaak uit te voeren? Gemeenten zien dit echter los van elkaar: de zorg is de betaalde opdracht, SROI is de extra maatschappelijke plus. Dit vereist van zorgorganisaties een slimme aanpak om SROI in te bedden zonder de zorgkwaliteit onder druk te zetten.
Waarom vragen gemeenten om SROI in het sociaal domein?
Binnen de zorg is de inzet van mensen zonder medische of agogische achtergrond in het primaire proces (de directe cliëntzorg) vaak niet mogelijk vanwege strenge kwaliteitseisen en BIG-registraties. Daarom wordt SROI in de zorg vaak ingevuld in de ondersteunende schil: administratie, receptie, facilitaire diensten of vervoer. Een andere zeer succesvolle en geaccepteerde methode in de Wmo en Jeugdzorg is de inzet van opgeleide ervaringsdeskundigen. Iemand die zelf een hulptraject heeft doorlopen, wordt in dienst genomen om huidige cliënten te ondersteunen. Dit snijdt aan twee kanten: de persoon krijgt een betaalde baan (SROI-waarde) en de zorgkwaliteit stijgt door de inzet van ervaringskennis.
Hoe kunnen zorgaanbieders voldoen aan de SROI-verplichting?
In de praktijk zien we dat dit onderwerp specifieke aandacht vereist. De eisen vanuit opdrachtgevers worden steeds strikter, wat betekent dat organisaties vooraf goed moeten nadenken over de haalbaarheid. Door vroegtijdig in gesprek te gaan met de aanbestedende dienst, kunnen realistische afspraken worden gemaakt die zowel de maatschappelijke impact als de bedrijfsvoering ten goede komen.
Wat is de rol van ervaringsdeskundigen bij Social Return?
Een succesvolle aanpak begint bij het verankeren van de doelstelling in de eigen organisatie. Dit is geen taak die uitsluitend bij HR of Sales thuishoort; het vereist draagvlak op de werkvloer. Vaak wordt gekozen voor een combinatie van directe plaatsingen, samenwerking met sociale werkbedrijven, en het inkopen van diensten bij gecertificeerde sociale ondernemingen.
Hoe voorkom je verdringing van regulier zorgpersoneel?
Daarnaast speelt wet- en regelgeving een belangrijke rol. Volgens de Aanbestedingswet 2012 hebben overheden de ruimte om sociale voorwaarden te stellen aan de uitvoering van de opdracht [1]. Dit wordt vaak vertaald in contractuele verplichtingen waarbij de opdrachtnemer periodiek moet rapporteren over de voortgang. Een goede administratie en registratie zijn hierbij essentieel om boetes te voorkomen.
Telt het opleiden van zij-instromers mee voor SROI in de zorg?
Om de doelen te behalen, wordt vaak gebruikgemaakt van de expertise van externe partijen. Jobcoaches, gemeentelijke werkgeversservicepunten (WSP’s) en gespecialiseerde bureaus kunnen ondersteunen bij de werving, selectie en begeleiding van kandidaten. Dit verlaagt de drempel voor werkgevers en vergroot de kans op een duurzame plaatsing aanzienlijk.
Mogen maatschappelijke activiteiten meetellen in plaats van banen?
Tot slot is het belangrijk om te benadrukken dat de maatschappelijke meerwaarde verder reikt dan alleen het voldoen aan een contractuele verplichting. Bedrijven die serieus investeren in inclusiviteit, merken vaak een positief effect op de interne bedrijfscultuur, de betrokkenheid van medewerkers en hun reputatie in de markt [2].
Hoe werkt SROI bij open house inkoop en raamovereenkomsten?
Tot slot is het belangrijk om te benadrukken dat de maatschappelijke meerwaarde verder reikt dan alleen het voldoen aan een contractuele verplichting. Bedrijven die serieus investeren in inclusiviteit, merken vaak een positief effect op de interne bedrijfscultuur, de betrokkenheid van medewerkers en hun reputatie in de markt [2].
Veelgestelde vragen (FAQ)
Geldt SROI ook bij de inkoop van hulpmiddelen (zoals rolstoelen)?
Ja, bij de Wmo-inkoop van hulpmiddelen (leveringen en onderhoud) wordt vrijwel altijd een SROI-eis van 5% gesteld. Dit wordt vaak ingevuld in de werkplaatsen waar de hulpmiddelen worden gerepareerd.
Mogen we vrijwilligers meetellen voor Social Return?
Nee, Social Return is primair gericht op het creëren van betaalde arbeid. Vrijwilligerswerk telt over het algemeen niet mee, tenzij het gaat om een expliciet overeengekomen maatschappelijke activiteit.
Tellen BBL-leerlingen in de zorg mee voor SROI?
Ja, BBL-leerlingen (beroepsbegeleidende leerweg) en zij-instromers worden door veel gemeenten gezien als een geldige SROI-invulling, omdat zij bijdragen aan het oplossen van de tekorten op de arbeidsmarkt.
Hoe bereken je SROI bij een open house inkoop zonder vaste contractwaarde?
Bij open house (waarbij de omzet afhankelijk is van het aantal cliënten) wordt de SROI-verplichting vaak achteraf berekend op basis van de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in een kalenderjaar.
Kunnen we SROI invullen door zorg gratis te leveren aan onverzekerden?
Soms wel. Sommige gemeenten accepteren ‘maatschappelijke meerwaarde’ (zoals gratis inloopspreekuren of zorg aan ongedocumenteerden) als alternatieve SROI-invulling.
Wat is verdringing en hoe wordt dit gecontroleerd?
Verdringing betekent dat een reguliere betaalde kracht wordt ontslagen om plaats te maken voor een goedkopere SROI-kandidaat. Dit is streng verboden en gemeenten controleren hierop via het UWV en de administratie.
Hoe kan GreenFox Social Return zorgaanbieders helpen?
GreenFox Social Return adviseert zorgaanbieders over het slim en veilig inzetten van SROI-kandidaten in de ondersteunende processen, zonder dat dit ten koste gaat van het primaire zorgproces.
Bronnen en wetgeving
- [1] Rijksoverheid: [Aanbestedingswet 2012 en sociale voorwaarden](https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/aanbesteden/regels-voor-aanbesteden)
- [2] PIANOo (Expertisecentrum Aanbesteden): [Handreiking Social Return](https://www.pianoo.nl/nl/themas/maatschappelijk-verantwoord-inkopen/social-return)
- UWV: Informatie over doelgroepen en loonkostensubsidie
*Wilt u advies over de invulling van Social Return binnen uw organisatie? Neem contact op met de experts van GreenFox Social Return voor een aanpak op maat.*